Ζούμε στην Ευρώπη.
Ή τουλάχιστον έτσι λέμε.
Έχουμε κοινό νόμισμα, ταξιδεύουμε χωρίς σύνορα, μιλάμε για «ενιαία αγορά» και για ευρωπαϊκές αξίες που υποτίθεται μας ενώνουν. Όμως, όσο περνάει ο καιρός, τόσο πιο συχνά γεννιέται μια απλή αλλά άβολη σκέψη:
είμαστε τελικά όλοι στην ίδια Ευρώπη;
Η αφορμή μπορεί να είναι κάτι φαινομενικά τεχνικό — διαφορετικοί δασμοί, περιβαλλοντικές χρεώσεις, φορολογικά καθεστώτα που αλλάζουν από χώρα σε χώρα. Όμως πίσω από αυτά κρύβεται κάτι βαθύτερο.
Ποια ήταν η βασική ιδέα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν δημιουργήθηκε μόνο για να έχουμε κοινό νόμισμα.
Η βασική της ιδέα ήταν απλή και φιλόδοξη:
μια κοινή αγορά με ίδιους κανόνες για όλους, ώστε οι χώρες να συνεργάζονται αντί να ανταγωνίζονται μεταξύ τους.
Ελεύθερη διακίνηση αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και ανθρώπων.
Σύγκλιση οικονομιών.
Κοινό πλαίσιο, κοινή κατεύθυνση.
Όχι μια Ευρώπη «ο καθένας για τον εαυτό του», αλλά μια Ευρώπη που προχωρά μαζί.
Και τι συμβαίνει στην πράξη
Στην καθημερινότητα όμως, τα πράγματα μοιάζουν πιο σύνθετα.
Μια επιχείρηση σε μια χώρα επιβαρύνεται με αυστηρές περιβαλλοντικές χρεώσεις, ενώ σε μια άλλη όχι.
Ένας παραγωγός ανταγωνίζεται κάποιον από άλλο κράτος-μέλος που λειτουργεί με χαμηλότερους φόρους ή λιγότερους κανόνες.
Έχουμε κοινό νόμισμα, αλλά διαφορετικό κόστος ενέργειας, διαφορετική φορολογία, διαφορετικές «εξαιρέσεις».
Έτσι, η «ενιαία αγορά» συχνά μοιάζει περισσότερο με πολλές εθνικές αγορές που απλώς μοιράζονται το ίδιο ευρώ.
Το ερώτημα που δεν λέμε εύκολα
Όταν οι κανόνες δεν είναι ίδιοι για όλους,
όταν η ευελιξία γίνεται προνόμιο των ισχυρών
και η πειθαρχία βάρος για τους υπόλοιπους,
μπορούμε να μιλάμε για πραγματική ένωση;
Ή μήπως έχουμε μάθει να ζούμε με μια Ευρώπη στα χαρτιά και πολλές Ευρώπες στην πράξη;
Δεν είναι εύκολο ερώτημα και σίγουρα δεν έχει απλή απάντηση. Αλλά ίσως είναι απαραίτητο να τεθεί.
Η κριτική δεν είναι απόρριψη
Το να αναρωτιέσαι για την πορεία της Ευρώπης δεν σε κάνει αντιευρωπαϊστή.
Αντίθετα, ίσως σε κάνει περισσότερο Ευρωπαίο.
Γιατί καμία ένωση δεν μπορεί να προχωρήσει αν δεν κοιτάξει τις αντιφάσεις της.
Και καμία ιδέα δεν επιβιώνει αν μετατραπεί σε σύνθημα χωρίς περιεχόμενο.
Τελικά;
Ίσως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν είμαστε στην Ευρώπη.
Αλλά ποια Ευρώπη θέλουμε να είμαστε.
Μια ένωση που απλώς συνυπάρχει;
Ή μια ένωση που μοιράζεται κανόνες, ευθύνες και προοπτική;
Και αυτό, όσο κι αν ακούγεται «πολιτικό», ξεκινά από μια πολύ ανθρώπινη σκέψη:
να νιώθεις ότι παίζεις στο ίδιο γήπεδο.
